Tijdreliek

[1] Alle oefeningen en thema’s die ik doe komen uit het boek Innerlijk Pelgrimeren van Christine de Vries. Haar facebookpagina heet Shodo (het Japanse woord voor ‘de weg van het schrijven’.

Met pelgrim Wim Diepeveen (Altijd vandaag, lopen naar het einde van de wereld, 2021) ben ik lezend meegewandeld naar Santiago de Compostela. Nu wandel ik vanaf Santiago samen met Herman Vuijsjes terug naar Amsterdam. In zijn boek Pelgrim zonder God (1990) kiest Vuijsje Santiago niet als aankomst- maar als vertrekpunt. Dat heeft alles te maken met zijn doel. Vuijsje is niet op zoek naar zichzelf of God, maar naar een antwoord op de vraag of de mens een moreel handelend wezen kan zijn zonder God.

Om die vraag te beantwoorden neemt Vuijsje de Camino (letterlijk betekent camino weg of pad, maar mensen gebruiken het ook als aanduiding voor de pelgrimage naar Santiago) als onderzoeksterrein en richt hij de blik op Santiago en Amsterdam als zijnde ‘snapshots’ van het Middeleeuwse en het hedendaagse Europa. Galicië, de streek in noord-west Spanje waar Santiago de hoofdstad van is, behoort tot de meest geïsoleerde en achtergebleven gebieden van Europa. Op het platteland zijn er delen waar de industriële revolutie nog geen voet aan de grond heeft gekregen. Boeren drijven er hun koeien of schapen over de landweg voort, het gras wordt gemaaid met een ouderwetse sikkel en het land is getooid met kegelvormige hooischelven. De kerk is in dit deel van Europa nog een vanzelfsprekend en gezagdragend onderdeel van het leven en hechte familie- en gemeenschapsbanden houden de boel bij elkaar. Galicië lijkt een reliek van vervlogen tijden. Van een samenleving gestoeld op collectivisme en autoriteitszin. Daarmee is het Galicische platteland het tegendeel van een moderne stad als Amsterdam: een libertaire democratie, waar individualisme hoogtij viert en God is doodverklaard.

Door de Camino in tegengestelde richting te lopen, wandelt Vuijsje door de geschiedenis van Europa. Hij onderzoekt de ontwikkeling tussen deze twee geografische punten in de tijd. Ik vind het een geniaal idee en realiseer me dat het lopen van de Camino ook een tijdreis is. Vanuit de moderne, door wetenschap gedomineerde wereld vol technisch gemak, verplaatsen pelgrims zich gestaag richting het verleden. Natuurlijk moet je waken voor al te romantische ideeën hierbij, want – zo stelt Vuijsje terecht – de meeste boeren in Galicië verlangen vurig naar moderne machines, die het werk makkelijker maken en geld in het laatje brengen. Maar de moderne pelgrim, die gemak en geld bezit, zoekt in dit ongerepte landschap iets dat in alle vooruitgang verloren is geraakt. Tijd. Stilte. Gastvrijheid. Verbinding. Spiritualiteit.

Vuijsje stelt de vraag of je het moreel goede uit jezelf kunt halen of dat God daar voor nodig is? Hij neigt tot het laatste, vanwege het ikke-ikke-ikke denken dat onze cultuur in zijn greep houdt. Met die conclusie trekt Vuijsje ‘Ik’ en God uit elkaar. Maar wat als die scheiding niet bestaat? Veel pelgrims gaan op weg in de hoop zichzelf te vinden, maar in plaats daarvan lopen ze tegen God op. Die ligt kennelijk om de hoek te wachten en ploept tevoorschijn zodra we onszelf naderen. Misschien is het daarom gerechtvaardigd de vraag te stellen of het misschien juist ons Ik is, dat ons tot moraliteit in staat stelt? Niet ons egoïstische dagelijkse ik, maar onze diepste kern. Ons Ik met een hoofdletter dat kan kiezen om op pad te gaan, zichzelf te ontwikkelen en op zichzelf te reflecteren. Het Ik dat voelt dat we in onze moderne cultuur veel gewonnen hebben, maar ook iets cruciaals verloren zijn. Het Ik dat zichzelf kan vinden en daarmee God hervindt?

Rudolf Steiner beschrijft het Ik als een tweesnijdend zwaard. Het kan tot het diepste egoïsme vervallen, maar zich ook tot het hoogste altruïsme verheffen. Dit ‘hogere’ Ik lijkt mij in staat om Santiago en Amsterdam te verbinden. Om het midden te houden tussen massa-collectiviteit en hyper-individualiteit. Tussen techniek die dient, en techniek die vervreemdt. Tussen geld als middel of geld als doel. En tussen hemel en aarde.

Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *