Vaardige handen

Na afloop van het toneelstuk kijken man en ik elkaar aan.

‘Vond je het niet prachtig,’ fluister ik hees, met een betraand gezicht.

‘Ik vrees van niet,’ zegt hij.

Toneelgroep Amsterdam heeft Ingmar Bergmans film Kreten en Gefluister. Op sterven na dood, tot een toneelstuk bewerkt. Het resultaat was te zien in de stadsschouwburg in Amsterdam. Het stuk is een mengeling van theater, performance en videokunst. Het dendert zogezegd bij je naar binnen, maar het is niet het plot wat dit stuk tot een uniek werk maakt. Ik vrees dat dat de laag is waarop man is blijven steken. Eerder zijn het de telkens terugkerende handelingen die Anna, een lieftallige verpleegkundige, verricht aan het zieke en later dode lichaam van Agnes, die diep treffen en nog dagen op mijn netvlies blijven hangen.

Anna’s vaardige handen maken het bed op, wassen en masseren, ruimen kots op, aaien, wrijven en stellen gerust. Het zijn alledaagse handelingen, maar gaandeweg de voorstellingen ondergaan ze een transformatie. Ambacht wordt verheven tot kunst en het magische ingrediënt dat deze metamorfose voltrekt is aandacht. Aandacht van Anna voor Agnes, maar ook van het publiek voor Anna. In deze aandachtsvolle wisselwerking wordt zelfs het opmaken van een bed tot schoonheid verheven.

De twee zussen van Agnes, eerst wars van iedere aanraking, worden door Anna’s zorg zelf tot zorgen verleid. Langzaam laten zij de pre-occupatie met zichzelf los en richten zich op hun zus. En Agnes – goddank – láát zich verzorgen. Ze verzet zich niet. Ze legt haar getormenteerde lijf in handen van haar zussen en door hun toewijding aan alles wat dat lichaam nodig heeft, wordt de liefde die eerder tussen de zussen onvindbaar was, weer voelbaar.

Hoogtepunt van de voorstelling is de sterfscène. Agnes sterft, terwijl zij liters blauwe verf op een metersgroot papier kalkt. Zij vecht met de verf, met het leven, de dood en haar angst. Bergmans sterven is geen romantisch uitje. Het is lijden met een hoofdletter L. Maar daarna volgt de stilte en de verzorging van het dode lichaam van Agnes. Alle verf wordt van haar lichaam gewassen. De blauwe lakens omgeruild voor schone. Nieuwe kleren worden aangetrokken. Ademloos kijk ik toe.

Kreten en Gefluister is een ode aan de zorg voor een ander. Het toont dat overgeleverd zijn aan andermans handen mooi en goed kan zijn en verzacht de angst voor aftakeling en afhankelijkheid. Het is een geschenk. Balsem voor een wereld waarin autonomie het hoogste goed is.

YouTube video

Picture of Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *