Het Dorp gesloopt

Al drie weken ligt het krantenartikel met de kop ‘Het Dorp gaat tegen de vlakte‘ naast mijn computer. Er staat een foto onder. Een rode brievenbus en daarachter een man in een rolstoel op een pleintje. Op dat pleintje woonde mijn tante Fenny. Van haar woning naar de onze was het drie minuten lopen. Tante Fenny is allang dood. En onze woning wordt al een eeuwigheid bewoond door anderen. Maar omdat alles op deze foto zo exact lijkt op hoe het er vijfendertig jaar geleden uitzag, wijken mijn gedachten steeds uit naar Het Dorp van mijn kindertijd. Ik wandel er naast de rolstoel van buurvrouw Mia, mijn hand op het leer van haar armleuning. Ik duiksluip langs het raam van mijn tante, want ik heb geen zin om door haar naar binnen geroepen te worden. Ik loop aan mijn moeders hand de helling af naar onze auto. Het is een gele Daf met de sticker ‘blij dat ik rij’ op de achterruit geplakt.

Het zijn privé herinneringen aan een plek die als geen ander als ‘publiek bezit’ ervaren is. Het was immers het Nederlandse volk, dat in 1962 onder de bezielende leiding van Mies Bouwman, 22 miljoen gulden bijeenbracht in wat nu te boek staat als ‘de eerste grote marathon televisie-uitzending van Nederland’. Mies Bouwman en dr. Arie Klapwijk (de initiatiefnemer van Het Dorp) wisten Nederland te doordringen van het besef, dat ook lichamelijk gehandicapte mensen recht hadden op een eigen woning, op werk en een cultureel leven. Tot aan die tijd woonden uitgerevalideerde mensen in verpleegtehuizen of thuis bij hun familie. De mogelijkheid die Het Dorp bood op een zelfstandig leven was revolutionair. Met de bouw ervan is het emancipatieproces van gehandicapten in Nederland begonnen.

Van meet af aan was het de bedoeling dat ook omwonenden gebruik konden maken van de faciliteiten van het Dorp. Restaurant, winkel, kapper, ANWB filiaal, tankstation, bibliotheek, het stond de omwonenden uit andere wijken vrij er ook gebruik van te maken. Klapwijk zag Het Dorp als een wijk in Arnhem. Open en naar buiten gericht. Maar alles verandert. In de loop der tijd is Het Dorp in de beeldvorming toch een getto geworden. Al in een eerder stadium zijn er aan de daarom twee grote flats voor ‘niet-gehandicapten’ gebouwd om integratie te bevorderen en in de nieuwbouwplannen van Het Dorp staat die wens voorop.

Integratie. Het is het toverwoord van deze tijd. Alles en iedereen moet geïntegreerd. De mytylscholen voor speciaal onderwijs zijn inmiddels verdacht. Instellingen met een eigen terrein worden gezien als getto’s. Het idee lijkt te zijn dat normaliteit bereikt is, als iedereen gebruik maakt van dezelfde voorzieningen, in een heterogene groep. En al is het ideaal erop gericht om ‘uitsluiting’ van gehandicapten te voorkomen en hen vooral niet ander’ te behandelen, toch is het streven een verkapte vorm van stigmatisatie. Immers, als iemands handicap er werkelijk niet toe doet, wat maakt het dan uit dat ik samen met andere gehandicapte kinderen onderwijs krijg, of samen met andere zorgvragers een woonterrein deel? Waarom is homogeniteit iets verdachts geworden, terwijl het overduidelijk een bijdrage kan leveren aan een goed leven? Zo zijn de zorg en toegankelijkheid in Het Dorp dusdanig dat iemands handicap naar de achtergrond kan verdwijnen. Je kunt er een niet-gehandicapt leven leiden. Datzelfde geldt voor het speciaal onderwijs. Juist omdat alle zorgvoorwaarden aanwezig zijn, kan het kind optimaal leren.

Is dit schrijven dan een pleidooi tegen gemengd bouwen, of tegen passend onderwijs op reguliere scholen? Nee. Het is een pleidooi om ook exclusieve woonvormen en speciaal onderwijs een plek te blijven geven, want voor sommige mensen zijn dit de vormen die het meest recht doen aan hun zorgbehoefte. Emancipatie van gehandicapten (emancipatie betekent letterlijk vrijmaken, vrijverklaren ) staat haaks op de gedwongen integratie waar de overheid nu op aanstuurt. Emancipatie betekent niet verplicht opgaan in de ‘normaliteit’ van de massa. Het betekent niet wonen tussen gezonde mensen. Of naar school gaan met gewone kinderen. Het betekent vooral dat de woon/leef/leervorm moet passen bij de individuele mens en dat hij daarin niet wordt belet door de wet, of door de idealen van beleidsmakers die beter weten wat goed voor hen is.

Het oude Dorp gaat tegen de vlakte. Maar in mijn herinnering blijven het pleintje, de helling, de zoevende rolstoelen, het etenstreintje, de vallei. Onaangetast door de tijd en nieuwerwetse ideeën.

Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *