Niet mijn DNA

DNA-test voor alle zwangere vrouwen nabij. Deze test waarnaar de kop in Trouw verwijst (4/4/2015), is de NIP-test (NIPT) die onder andere uitsluitsel kan geven of een foetus het syndroom van Down heeft. De Gezondheidsraad moet beslissen of hij aan alle zwangeren aangeboden gaat worden.

Onmiddellijk schoot de film Gattaca (1997) door mijn hoofd. Daarin wordt een toekomst geschetst, waarin genetische verbetering van foetussen een normale zaak is. Vincent Hawke, de hoofdpersoon, is een zogeheten invalid. Iemand die geboren is zonder DNA-verbetering. Die uitgangspositie bepaalt in grote mate zijn leven, want al is genetische discriminatie bij wet verboden, in werkelijkheid bepalen DNA-profielen alles. Voor de genetisch-verbeterde valids ligt er een glansrijke toekomst in het verschiet, terwijl voor de invalids alle deuren gesloten blijven. Hawkes droom om astronaut te worden gaat in rook op, als uit zijn DNA-profiel blijkt dat hij een verhoogde kans heeft op het ontwikkelen van een hartkwaal.

Gattaca stelt de vraag naar het wezen van de mens. Welke factoren bepalen wie wij zijn? Onze genen? De sociale omgeving waarin wij opgroeien? Beiden tezamen? Of of bestaat er een bewustzijn dat verder reikt dan nature en nurture samen? Een kiezende geest? Een vrij ik? Hawke legt zich niet neer bij zijn door genen bepaalde lot. Hij baant zich een weg naar de astronautenopleiding in het ruimtevaartcentrum Gattaca. De middelen daartoe verkrijgt hij via Jerome, een supergetalenteerde valid, die hem urine, bloed, haar en andere lichaamsmonsters verschaft. Hierdoor kan Hawkes eigen DNA-profiel verborgen blijven.

Het verrassende aan deze gang van zaken is dat Jerome, ondanks zijn zorgvuldig geselecteerde DNA, zijn toekomst als supertalent niet waar heeft kunnen maken. Door een auto-ongeluk heeft hij een dwarslaesie opgelopen. De grandioze toekomst, die door DNA-technologie voor hem in het verschiet lag, is verbrijzeld onder autowielen. ‘Het lot wordt niet bepaald door onze genen,’ zegt Hawke, en daarmee brengt hij een eerste slag toe aan het maakbaarheidsgeloof dat zijn wereld domineert.

De tweede dreun deelt hij uit door zich niet te vereenzelvigen met zijn DNA. Hij legt zich niet neer bij de toekomst, die daar noodgedwongen uit voort zou moeten komen. Hawke is het zegevierende IK. De vrije mens. Zijn identiteit wordt weliswaar gevormd door de omstandigheden waarin hij opgroeit en zijn lijf heeft bepaalde kenmerken waar hij het mee moet doen, maar desondanks maken die twee zaken niet de kern van zijn wezen uit. Zijn eigenlijke zelf is onbepaald en vrij. Hawke kiest zijn eigen weg.

Ik hoop dat de Gezondheidsraad de film bekijkt en niet kiest voor het standaard aanbieden van de NIPT aan alle zwangeren. Want iedere volgende stap op de weg van testen en screenen, leidt onvermijdelijk naar Gattaca.

Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *