Stervenskunst

Filosoof Joep Dohmen gaat met Trouw in een gesprek over het burgerinitiatief Uit vrije wil, dat pleit voor oprekking van de euthanasiewet. Ouderen die hun leven voltooid achten moeten voor euthanasie in aanmerking kunnen komen. Volgens Dohmen vraagt de huidige tijd om een nieuwe stervenskunst en sterven op afroep, na een voltooid leven, is daar een voorbeeld van. Helaas slaat Dohmen hier de plank mis, want wie kiest voor euthanasie slaat nu juist het proces van sterven over. Euthanasie is een enkeltje richting de dood, zonder de moeilijke tussenstations van het sterven.

Maar er zijn meer bezwaren. Allereerst Dohmens omgang met de euthanasiewet. Zoals velen doet hij alsof euthanasie iets is waar men recht op heeft. Maar zo zit het niet. De euthanasiewet is een strakke richtlijn waarbinnen de arts mag overgaan tot doden, zonder dat hij hiervoor strafrechtelijk vervolgd wordt. De wet is dus bedoeld om artsen te vrijwaren, niet om persoonlijke verlangslijstjes te vervullen. En zo moet het ook blijven. De strenge restricties in de wet garanderen dat doden niet stilletjes ‘normaal’ wordt. De medische dood moet uitzonderlijk blijven, omdat het doden van een medemens uitzonderlijk moet blijven. Wie klaar is met het leven, omdat hij het voltooid acht, zal zelf een weg moeten vinden om zijn dood te bewerkstelligen. Artsen en de maatschappij daarvoor verantwoordelijk stellen is een heel slecht idee.

Het volgende bezwaar betreft de groeiende tendens om het leven alleen levenswaardig te vinden, als het voldoet aan bepaalde voorwaarden. Deze voorwaarden kunnen grofweg geschaard worden onder de noemers gezondheid en autonomie. Lichamelijk verval, toenemende afhankelijkheid, afname van de wilsbekwaamheid – proecessen die horen bij ouder worden – worden benaderd als ongewenst en onverenigbaar met een vol en rijk leven. De imperfecte kant van het leven wordt weggeschaafd. Aldous Huxley heeft in zijn boek Brave New World laten zien dat er aan dit streven naar steeds minder leed, ook donkere kanten zitten. In zijn Heerlijke Nieuwe Wereld bestaat alleen nog maar het geluk. Vanaf de conceptie tot aan de fase van socialisatie, houdt een totalitair regime controle over het menselijk leven en dwingt het in de richting van geluk. Huxley’s wereld is de literaire verbeelding van een vraag die steeds reëler wordt: Zijn we nog wel mens, als we het typisch menselijke steeds meer uitbannen?

Dohmen roept op tot het ontwikkelen van een nieuwe kunst van het sterven. Zijn ‘dood op afroep’ is daar bij uitstek ongeschikt voor, want kunst heeft het volle reliëf van het leven nodig. In tegenstelling tot kitsch, is kunst nooit alleen maar mooi. Een goed kunstwerk draagt altijd een zekere mate van spanning in zich en biedt daarop een onverwacht perspectief. Kwetsbaarheid kan kracht worden. Misvormdheid kan troosten. Schoonheid afschuw opwekken. Kunst husselt alles door elkaar en als het ons iets kan leren over sterven dan is het dat het de moeite waard is om het volle spectrum van het leven te behouden, inclusief de ouderdom en het menselijk sterven.

Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *