De zin van pijn

Het is winderig op de zuid-as in Amsterdam. Binnen bij Grand Cafe Amsterdam Bright City stampen mensen de sneeuw van hun voeten en warmen zich aan hete koffie of thee. Vanmiddag is Anna Enquist te gast bij filosoof Ad Verbrugge. Hij zal met haar een gespek hebben over haar nieuwste roman: De verdovers.

Enquist heeft een aantal maanden als ‘writer in residence’ doorgebracht op de afdeling anesthesiologie van de VU. Ze koos voor anesthesiologie, omdat het een mooie tegenstelling vormt met haar eigen vak: de psycho-analyse. Waar de anesthesist pijn bij de patiënt onderdrukt door te verdoven, haalt een psycho-analyticus de pijn van een patiënt juist naar de oppervlakte, in de veronderstelling dat het heilzaam is om pijn te voelen.

Voelen of verdoven? Een vraagstuk dat past in een tijd waarin pijn lijden – dankzij allerlei geneesmiddelen – (inclusief angst- en depressieremmers) minder vaak nodig is, maar als gevolg daarvan ook steeds slechter verdragen wordt. Verbrugge vraagt zich af wat de zin van pijn zou kunnen zijn? En wat we kwijtraken als we iedere ervaring van pijn uitbannen? Pijn heeft geen zin, stelt Enquist. Pijn IS. Het kan zinvol zijn om pijn te leren verdragen, maar pijn zelf dient geen doel. Het is enkel onlosmakelijk verbonden met het leven. In De verdovers schrijft ze: “Elke gehechtheid is een bron van verdriet.” Daarmee concluderend dat verdriet de onverbiddelijke keerzijde van vreugde en verbinding is. Wie lief heeft in het leven, ontmoet onontkoombaar ook de pijnlijke kanten daarvan.

Terug in de auto mijmer ik verder over de vraag of pijn inderdaad alleen maar de slagschaduw van geluk is of dat het ook een intrinsieke waarde heeft? Ik probeer me voor te stellen hoe een wereld zonder pijn eruit zou zien en ineens herinner ik me het boek dat Ilja Leonard Pfeijffer schreef over Second Life. Een ‘paradijselijke’ wereld op het internet, waar je er precies zo uit kunt zien als je verlangt en kunt leven zoals je dat graag wilt. Pfeijffer begaf zich in deze digitale idylle, en deed er een heel interessante ontdekking: In second life heerst de verveling.

“Na een tijdje kun je geen waterval meer zien, tenzij hij zwaar vervuild is”, zei Hermes Moon. “Dat de giftige dampen er vanaf slaan. En dat je nare zweren krijgt door ernaar te kijken. Maar alles is zo verdomd idyllisch in Second Life.” (Pfeijffer, 2007)

Historica Amanda Kluveld komt tot een zelfde soort conclusie in haar boek Pijn. De laatste zin van dat boek luidt: Zonder pijn vervelen wij ons dood.

“Zonder pijn is er geen moraal, geen moed, geen ideaal, geen vrijheid. Zonder pijn zijn er geen vragen naar zin of betekenis, geen hopen tegen beter weten in.” En ergens anders: “Als lichamelijk lijden niet bestaat krijgen we te maken met de onmogelijkheid om gelukkig te zijn.”
(Kluveld, 2007)

Zowel Pfeijfer als Kluveld lijken te concluderen dat pijn ook een intrinsieke betekenis heeft in het leven. Pijn is niet alleen een onontkoombaar feit dat bij het leven hoort, zoals Enquist meent. Het is ook een onmisbaar element met een eigen waarde. Wie pijn uit het leven wil bannen verliest meer dan dat.

Bronnen:

Anna Enquist: De verdovers
Ilja Leonard Pfeijffer: Second life, verhalen en reportages uit een tweede leven
Amanda Kluveld: Pijn. De terugkeer naar het paradijs en de wens er weer uit te ontsnappen

Picture of Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *