Blind

Dancer in the dark (2000) is een film van Lars von Trier. Von Trier maakt films waar je of van houdt, of niks mee aan kunt vangen. Dat heeft alles te maken met de keuze van zijn onderwerpen.

Dancer in the dark draait om Selma, een Tjechoslovaakse immigrante, in het Amerika van de jaren ’60. Door een oogziekte verliest Selma langzaam maar zeker haar gezichtsvermogen. Haar zoontje Gene (gen!) heeft dezelfde ziekte en Selma is naar Amerika gekomen voor een oogoperatie die Gene zal behoeden voor blindheid. Selma werkt zich een slag in de rondte om te sparen voor Gene’s operatie, maar helaas vertrouwt ze de verkeerde mensen. Ze dreigt al haar spaargeld kwijt te raken en dit drama leidt ertoe dat ze iemand vermoord en de doodstraf krijgt opgelegd. De enige kans om daaraan te ontsnappen is in zee gaan met een dure advocaat, die ze alleen kan betalen met het geld voor Gene’s operatie. Selma weigert dit, dus eindigt de film met haar dood.

Bij Von Trier draait het vaker om vrouwen die zichzelf opofferen voor een hoger doel. In Dancer in the dark heeft von Trier dit gegeven gesitueerd binnen het dilemma van de erfelijkheid. In essentie draait het verhaal om een vrouw, die ervoor kiest een kind te krijgen, ondanks het risico van een erfelijke belasting. Maar wat Selma niet voorziet is dat met de geboorte van haar zoon, ook haar schuldgevoelens geboren worden en die moet ze kost wat kost ongedaan zien te maken. Ze vormen de katalysator voor de moord, maar ook voor haar zelfmoord.

Ik herinner me dat ik na het zien van de film in 2000 helemaal kapot was. Ik was nog geen moeder toen, maar had al wel besloten zwangerschap een kans te geven, ongeacht mijn erfelijkheidsrisico van 50 procent. De heftigheid waarmee von Trier Selma’s schuldgevoel laat uitmonden in haar dood door ophanging, was een mokerslag in mijn gezicht. Alsof hij Selma persoonlijk de doodstraf oplegt voor de door haar gemaakte keuze. Pas later ben ik de film anders gaan bekijken. Wellicht veroordeelt von Trier Selma (en mij) helemaal niet, maar bevraagt hij juist de waanzin die gepaard gaat met het hardnekkige streven naar een hoger doel. Selma wordt een moordenares en ze ontneemt haar eigen kind een moeder in de heilige overtuiging dat ze het goede najaagt. Dat ze boete doet voor haar zonde en haar fout (blindheid doorgeven) herstelt. Die daden zijn zo extreem dat als vanzelf de vraag rijst of Selma’s gevecht voor het gezichtsvermogen van haar zoon wel dienend is aan hem. Wie redt ze eigenlijk? Gene of zichzelf? En waar redt ze hem eigenlijk van? Wat betekent dat als je moeder haar leven geeft voor jou? Ben jij dan ook weer schuldig? Ineens kan ik zien dat Selma’s blindheid een heel andere is dan op het eerste gezicht lijkt. En dat haar ‘zonde’ zich ook op een heel ander vlak afspeelt.

Nu ik de film voor de tweede keer bekijk ben ik zelf moeder. In het gezicht van mijn dochters zie ik de sporen van mijn eigen ziekte. En hoewel ik bepaalde gevoelens van Selma in mijzelf herken, zie ik vooral waarin ik van haar verschil. Ik heb nooit gedacht dat ik het leven van mijn dochter zou kunnen maken of breken. Ik kies ervoor af te wachten wat mijn dochter gaat doen met haar leven, én met de door erfelijkheid bepaalde elementen daarin.

YouTube video

Picture of Marie-José Calkhoven

Marie-José Calkhoven

Blog delen op sociale media?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *